جرائم سیاسی از دیدگاه فقهی- حقوقی با نگاهی به قانون جرم سیاسی مصوب 1395 (با تأکید بر جرم بغی)

نوع مقاله : مروری

نویسنده

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم انتظامی امین

چکیده

زمینه و هدف: یکی از جرائمی که همیشه مورد اختلاف میان حقوقدانان در خصوص سیاسی بودن یا نبودن آن است، جرم «بغی» است. با تصویب قانون جرم سیاسی در سال 1395، جرم سیاسی و دامنۀ جرائم منتسب به آن مشخص شد. در این تحقیق سعی بر آن است تا جرائم سیاسی در فقه اسلامی و حقوق جزائی مورد بررسی قرار گیرد و بررسی شود که جرم بغی جزء جرائم سیاسی محسوب می‌شود یا خیر؟
روش: روش این تحقیق از نوع توصیفی- تحلیلی است و بر پایۀ اسناد و منابع مکتوب و با مطالعۀ کتابخانه‌ای (بررسی مقالات گوناگون، اسناد و قوانین موجود، کتب فقهی و حقوقی)، به تبیین «جرائم سیاسی» با تأکید بر جرم بغی از دیدگاه فقهی- حقوقی پرداخته شده است.
یافته‌ها: بررسی‌های حقوقی نشان داد که جرم «بغی» با توجه به مواد پیش‌بینی‌شده توسط قانون‌گذار در قانون جرم سیاسی مصوب 1395 جزء جرائم سیاسی محسوب نمی‌شود و قانون‌گذار در مواد 287 و 288 قانون مجازات اسلامی آن را جزء جرائم حدی در نظر گرفته است و طبق بند 1 مادۀ 3 قانون جرم سیاسی، جرائم مستوجب حدود، قصاص و دیات جزء جرائم سیاسی محسوب نمی‌شود، اما برخی دیدگاه‌های فقهی بر سیاسی بودن جرم «بغی» تأکید دارند.
نتیجه‌گیری: طبق قوانین موجود، جرم «بغی» جزء جرائم سیاسی محسوب نمی‌شود، اگرچه در فقه در مواردی آن را جزء جرائم سیاسی محسوب می‌کنند. بر همین اساس، پیشنهاد می‌شود تا قانون‌گذار به هنگام تصویب قوانین جزائی به‌طور کامل جرم «بغی» را تعریف و آن را جزء جرائم سیاسی قلمداد کند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Political Crimes from Jurisprudential-Legal Perspective regards to the Political Crime Act of 2016 (Emphasis on Rebellion Crime)

نویسنده [English]

  • Mostafa Pirali
Faculty Member of Amin Police University
چکیده [English]

Background and aim: One of the crimes that is always contested by jurists, over whether or not they are politicized is the "Rebellion" crime. With the passage of the Political Crime Act of 2016, the political crime and the range of offenses attributed to it were identified. This research tries to investigate political crimes in Islamic jurisprudence and criminal law to determine whether or not rebellion crime is a political crime.
Research methodology: The method of this research is descriptive-analytical and based on written documents and sources by literature study (reviewing various articles, existing documents and laws, jurisprudence and legal books), explaining, "Political crimes" with emphasis on the rebellion crime from the jurisprudential-legal point of view.
Findings: Legal investigations have shown that the crime of "rebellion" is not considered to be a political crime under the provisions of the law on political crime adopted by the legislator in 1395, and the legislature has considered it a partial crime under articles 287 and 288 of the Islamic Penal Code and according to paragraph 1 of article 3 of the political crime law, the offenses punishable by boundaries, retribution and wergild are not considered to be political offenses, but some jurisprudential perspectives emphasize the political nature of the "rebellion" crime.
Conclusion: According to existing laws, "rebellion" crime is not considered a political crime, although in jurisprudence, it is sometimes considered a political crime. Consequently, it is recommended that the legislator fully defines "rebellion" crime when it enacts the penal code and considers it a political crime.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Political Crimes
  • Political Crime Law
  • Rebellion Crime
  • Islamic jurisprudence
  • Criminal law
- قرآن مجید
- اردبیلی، احمد بن محمد (1403ق). مجمع الفائده و البرهان. قم: مؤسسۀ النشر الاسلامی.
- پیوندی، غلامرضا (1382). جرم سیاسی. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.
- جزیری، عبدالرحمن (1990م). الفقه علی مذاهب الأربعۀ. بیروت: دار الکتاب العلمیۀ.
- حبیب زاده، محمدجعفر (1370). بررسی محاربه و افساد فی‌الارض. تهران: مؤسسۀ کیهان.
- سیّاح، احمد (1377). فرهنگ بزرگ جامع نوین. تهران: انتشارات اسلام.
- طوسی، ابوجعفرمحمدبن حسن (1407ق). الخلاف. قم: انتشارات اسلامی.
- قدرتی سیاهمزگی، طیبه (زمستان1389). درآمدی بر مسئله بغی و باغی در فقه شیعه. فصلنامۀ پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی. 7(22)، صص125-142. بازیابی از: http://yon.ir/9oBVL
- فتحی بهسنی، احمد (1405ق). الموسوعه الجنائیه فی الفقه الاسلامی. بیروت: دارلفکر.
- شیرکش، میثم؛ رضایی، صادق؛ کریمی خویگانی، روح‌الله؛ ادیبی، اعظم و رضایی، روح‌الله (بهار1397). راهبردهای اطلاعاتی امام علی (ع) در دوران حکومت. فصلنامۀ پژوهش‌های اطلاعاتی و جنایی. 13(49)، صص233-252. بازیابی از:http://icra.jrl.police.ir/article_18840.html
- عظیم‌زاده اردبیلی، فائزه (پاییز و زمستان1394). معناشناسی بغی و براندازی در قرآن کریم و نظام حقوقی اسلام. دوفصلنامۀ مطالعات روش‌شناسی دینی. 2(2)، صص49-65. بازیابی از: http://yon.ir/nHHZb
- نوبهار، رحیم (بهار و تابستان1393). جرم سیاسی و تقسیم‌بندی حد- تعزیر. دوفصلنامۀ پژوهش‌های حقوق جزا و جرم‌شناسی. 2(3)، صص133-163. بازیابی از: http://jclc.sdil.ac.ir/article_42917.html
- وزیری، مجید و محمدی بلبان‌آباد، جبار (پاییز و زمستان1397)، بررسی جرم بغی در فقه مذاهب اسلامی و تطبیق آن با قوانین مجازات اسلامی مصوب 1392 و جرم سیاسی. دوفصلنامۀ فقه مقارن. 6(12)، صص231-253. بازیابی از: http://fiqhemoqaran.mazaheb.ac.ir/article_85814.html