مدل مفهومی شناختارهای جرم‌زا براساس تحلیل روایت زندگی مجرمان سایبری

نوع مقاله : برگرفته از رسالۀ دکتری

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری روان‌شناسی عمومی دانشگاه آزاد واحد تهران مرکز، تهران، ایران

2 استاد روان‌شناسی دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

3 دانشیار روان‌شناسی دانشگاه آزاد واحد رودهن، رودهن، ایران

چکیده

زمینه و هدف: شناختارهای جرم­‌زا با تضعیف رابطۀ بین استانداردهای اخلاقی و رفتار شخصی، به نگرش­‌های مجرمانه به‌­عنوان علت­های اصلی در بروز و حفظ رفتار مجرمانه تأکید می­‌کنند. هدف این تحقیق، شناسایی شناختارهای جرم­زا در مجرمان سایبری است.
روش: پژوهش حاضر به لحاظ گردآوری اطلاعات از نوع کیفی و با رویکرد کثرت‌­گرا و با استفاده از روش نظریۀ داده بنیاد انجام شده است. جامعۀ آماری آن مجرمان سایبری هستند که در سال‌های 97 و 98 توسط پلیس فتای فاتب دستگیرشده و 23 نفر از آن‌ها از طریق نمونه­گیری هدفمند انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها، مصاحبه‌­های نیمه ساختاریافته و فرم تجدیدنظر شدۀ مک‌­آدامز بود و مصاحبه‌ها تا رسیدن به اشباع نظری داده­‌ها ادامه و پس از پیاده‌سازی و استخراج داده‌­ها، مدل مفهومی توسعه‌یافته ترسیم شد. در این تحقیق، ابتدا از تحقیقات انجام‌شده در خصوص شناختارهای جرم­زا و نظریه‌­ها بـه عنـوان منبـع داده استفاده و مؤلفه‌های شناختارهای جرم‌­زا شناسایی و مدل مفهومی پیش­‌فرض ترسیم شد، سپس به منظور توسعۀ مدل مفهومی شناختارهای جرم­زای مجرمان سایبری، از روش تحلیل روایتی با رویکرد کثرت­گرا استفاده شد.
یافته­‌ها: یافته‌­ها نشان داد که در مجرمان سایبری، شناختارهای روانی جرم­زا (شامل شخصیت وسواس اجبار، اضطرابی، خلقی، جنسی و پرخاشگری)، شناختارهای فردی جرم­‌زا (شامل سبک‌های ­مقابله با مشکلات، سبک‌های هویتی، طرح‌واره‌ها، مکانیسم‌های دفاعی و غیره) و شناختارهای بین فردی و محیطی جرم­زا (شامل اختلالات کارکردی خانواده، ارتباط با دوستان، جنس مخالف، تعارض زوجین و مشکلات تحصیل و مدرسه) و در نهایت شناختارهای اجتماعی‌ جرم‌­زا مشاهده می‌شود.
نتیجه­‌گیری: شناختارهای ­جرم­‌زا منجر به شکل­‌گیری نگرش‌­ها­، باورها و هنجارهایی در مجرمان سایبری می‌شود و با ایجاد ویژگی‌­های روانی و فردی، بر انگیزه (قصد رفتار مجرمانه) و ارتکاب جرم سایبری در مجرمان تأثیر می­‌گذارند. لذا پیشنهاد می­‌شود به دلیل ماهیت و ویژگی­‌های فضای سایبر، با بهره‌­گیری از فنون شناسایی ویژگی‌­های مجرمان فضای­ سایبر، امکان پیشگیری از جرائم سایبری توسط مأموران پلیس سایبری به وجود آید.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Conceptual model of Criminogenic Cognitions based on the analysis of the life narration of cybercriminals

نویسندگان [English]

  • Azam Hadi Khameneh 1
  • Seyed Abdolmajid Bahreyniyan 2
  • Khadijeh Abolmaali Hoseini 3
1 Phd candidate on General psychology, Islamic Azad University, Central Tehran Branch, Tehran, Iran
2 Professor of psychology, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
3 Associated Professor of psychology, Islamic Azad University, Rudehen Branch, Tehran, Iran
چکیده [English]

Background and Aim: Criminogenic Cognitions have weakened the relationship between moral standards and personal behavior and they emphasize criminal attitudes as the main reasons in the occurrence and maintenance of criminal behavior. The purpose of this study is to identify Criminogenic Cognitions in cybercriminals.
Research Methodology: The current study has been implemented in terms of data collection a qualitative research with a pluralistic approach and in terms of research method using Grounded Theory. Statistical population of the study consisted of cybercriminals who arrested by Tehran cyber police in 2017 and 2018 and 23 persons of them were selected by targeted sampling. The main research data collection tools were the semi-structured interviews and the revised form of McAdams, which continued till theoretical saturation, then data was implemented and extracted so as to draw the developed conceptual model.  At first those researches which have been done toward criminogenic cognitions and theories are utilized as a source of data then, identified criminogenic cognition components are used for drawing the default conceptual model. In order to develop conceptual model of criminogenic cognitions relating to cybercriminals, it was used narrative analysis with a pluralistic approach.
Findings: The findings showed that criminal psychological cognitions (including obsessive-compulsive personality, anxiety, mood, sex and aggression); Individual criminal cognitions (including coping styles, identity styles, schemas, defense mechanisms, etc.), interpersonal and environmental cognitions of the crime (including functional disorders of family, communication with friends, opposite sex, Couples' conflicts and problems with education and school) and finally social-criminal cognitions in cybercriminals are observed.
Conclusion: criminogenic cognitions lead to the formation of attitudes, beliefs and norms in cybercriminals and creation of psychological and personal characteristics affect the motivation (intent of criminal behavior) and committing cybercrimes by criminals. Therefore, it is suggested that due to the nature and characteristics of cyberspace, in spite of identifying techniques and characteristics of cybercriminals, preventative measures will be done by Cyber Police.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Criminal Cognitions
  • Cybercriminals
  • psychological cognitions
  • individual cognitions
  • Social Cognitions- Crime
منابع فارسی
- ابراهیم پور، سمیرا و خزایی، کامیان (1391). آسیب­‌های نوپدید شبکه­‌های اجتماعی در کمین خانوادۀ ایرانی. نخستین کنگرۀ ملی فضای مجازی و آسیب­های اجتماعی نوپدید. وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی. قابل بازیابی از: https://zaya.io/6gwti
- ابوالمعالی حسینی، خدیجه (1398). پژوهش تحلیل روایتی در روان­شناسی. تهران: نشر علم. چاپ اول.
- آشوغ، مسعود؛ آقاملایی، تیمور؛ قنبرنژاد، امین و تاجور، عبدالحمید (پاییز 1392). کاربرد نظریۀ رفتار برنامه­ریزی شده برای پیش‌بینی رفتارهای ایمن رانندگی در رانندگان کامیون. فصلنامۀ آموزش بهداشت و سلامت ایران. 1(3)، صص5-14. قابل بازیابی از: https://zaya.io/mopsx
- جاه بین، زهرا؛ مظفری، افسانه؛ هاشم زهی، نوروز و دادگران، سید محمد(1397). عوامل مؤثر بر ارتکاب جرم در فضای مجازی از دیدگاه قضات دادسرای جرائم رایانه‌ای تهران. فصلنامۀ پژوهش‌های اطلاعاتی و جنایی. 13(51)، صص9-36. قابل بازیابی از:              http://noo.rs/lRlZv
- جوادزاده، همام­الدین (1394). کاربرد نظریۀ رفتار برنامه‌نویسی شده برای پیش­بینی قصد و رفتار استفاده از راهبردهای سواد سلامت در پرستاران. نشریۀ پرستاری ایران. 28(97)، صص33-23. قابل بازیابی از:                                 https://zaya.io/rnye
- جیشانکار، کی (1394). جرم‌شناسی فضای مجازی؛ کشف جرائم اینترنتی و رفتار مجرمانه­ (حمیدرضا ملک محمدی، مترجم). تهران: نشر میزان.
- رضائیان، علی؛ هادیزاده مقدم، اکرم؛ رضاییان، علی؛ طبرسا، غلامعلی و رامین­مهر، حمید (1393). ارائه مدل مدیریت رفتارهای کاری نابهنجار براساس نظریۀ رفتار برنامه‌ریزی‌شده. فصلنامۀ مدیریت سازمان­های دولتی. 2(7)، صص65-88. قابل بازیابی از: https://zaya.io/ptie0
- زیبر، اولریش (1390). جرائم رایانه­ای (محمدعلی نوری، مصطفی بختیاروند و احمد رحیمی مقدم، مترجمان). تهران: انتشارات گنج دانش. چاپ دوم. قابل بازیابی از: https://rizy.ir/v5epzl
- کدیور، پروین (۱۳۸۱). روان‌شناسی اخلاق. تهران: انتشارات آگاه.
- کریمی­ثانی، پرویز؛ رستمی، حسین و حداد فرید، مریم (بهار 1395). مقایسۀ سبک­های هویتی، معنای زندگی و تحول اخلاقی در بین افراد مجرم و غیرمجرم. پژوهش­های نوین روان­شناختی. 11(41)، صص119-132. قابل بازیابی از: https://zaya.io/wzkd9
- کوره­پز، حسین محمد؛ میرخلیلی، سید محمود؛ توجهی، عبدالعلی و بهره­مند، حمید (1393). نیم‌رخ جنایی بزهکاران سایبری. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد رشتۀ حقوق کیفری و جرم­شناسی. دانشکدۀ حقوق پردیس فارابی دانشگاه تهران.
- نوفرستی، اعظم و اکبری، سعید (تابستان 1392). مقایسۀ طرح‌واره‌های ناسازگار اولیه در مجرمان جنسی و افراد عادی. فصلنامۀ دانش و پژوهش در روان­شناسی کاربردی. 14(52)، صص120-129. قابل بازیابی از:  http://noo.rs/SfOhj
منابع لاتین
- Ajzen, I. )2012). Theory of planned behavior. Handb Theor Soc Psychol, 1, 438. Retrieved from: https://rizy.ir/1h5eQV
- Berney, S., Roten, Y, D., Beretta, V., Kramer, U., & Despland, J, N. (2014). Identifying Psychotic Defenses in a Clinical Interview. Journal of Clinical Psychology, 70 (5), 428-439. Retrieved from: https://rizy.ir/9styTo
- Bocij, P. (2006). The dark side of the internet: protecting yourself and your family from online criminals. Greenwood. Retrieved from: https://rizy.ir/2SIe
- Kirwan, G., Power, A. (2012). Psychology of Cyber crime, Business Science Reference. Retrieved from: https://rizy.ir/iKbN
- Lickiewicz, Jakub (2011). Cyber rime Psychology – Proposal of an Offender Psychological Profile. Problems of Forensic Sciences, (87), 239-252. Retrieved from: https://rizy.ir/6ZzK
- Middleton, D., Elliott, I. A.,Mandeville-Norden, R., & Beech, A. R. (2006). An Investigation into the Application of the Wardand Siegert Pathways Model of Child Sexual Abuse with Internet Offenders,Psychology, Crime & Law, 12. Retrieved from: https://rizy.ir/TeSXuX
- Sadeghi Shahrakhti J, Ahi, Q. (2019). Investigation of factor structure, validity and reliability of the Criminogenic Cognitions Scale (CCS) in Students of Birjand University of Medical Sciences. Journah of Birjand University Of Medical  Sciences Spring, Volume 26 , Number 1; 83 - 94. Retrieved from: https://rizy.ir/JDI5e0
- Schaefer L. (2013). Environmental Corrections: Making Offender Supervision Work [dissertation]. Ohio: The University of Cincinnati. Retrieved from: https://rizy.ir/jpHh
- Shinder, D. (2002). Scene of the cyber crime, Computer forensics Handbook, Synergy Press Publication. Retrieved from: https://rizy.ir/1L67r
- Siegfried, K. C., Lovely, R. W., & Rogers, M. K. (2008). Self-Reported Online Child Pornography Behaviour: A Psychological Analysis, International Journal of Cyber Criminology,2. 1. P: 286-297. Retrieved from: https://rizy.ir/puRn