شاخص‌های هویت ملی از منظر امنیت اجتماعی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

استاد جامعه‌شناسی دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

چکیده

زمینه و هدف: هویت ملی به‌عنوان مفهومی علمی، از ساخته‌های علوم اجتماعی است که کاربرد آن از نیمۀ دوم قرن بیستم میلادی رو به گسترش نهاده است و امروزه یکی از مهم‌ترین و پرکاربردترین مفاهیم علوم انسانی است. با توجه به تعداد بالای پژوهش‌های انجام شده در دو دهۀ اخیر راجع به هویت ملی، این نوشتار با هدف ارائه تحلیل کیفی پژوهش‌های مرتبط با هویت ملی انجام شده در فاصلۀ سال‌های 1392 تا 1397 در ایران تهیه شده است.
روش: روش تحقیق  مقاله حاضر کیفی و با تکنیک فراتحلیل انجام شده است. و در آن از بین 386 مورد از مقالات علمی، پایان‌نامه‌های کارشناسی ارشد و رساله‌های دکتری در رشته‌های مختلف علوم انسانی  67 به عنوان نمونه‌های تحقیق انتخاب شدند و مورد بررسی قرار گرفتند.
یافته‌ها: نتیجۀ پژوهش نشان می‌دهد هر یک از متغیرهای جنسیت، سن، مقطع تحصیلی و پایگاه اجتماعی ـ اقتصادی به‌تنهایی رابطۀ معناداری با هویت ملی ندارند و رابطۀ هرکدام از آن‌ها باید با درنظر گرفتن حضور سایر متغیرها تحلیل شود. متغیرهای تأهل، رشتۀ تحصیلی و نوع شغل با هویت اجتماعی همبستگی متوسطی دارند. متغیرهای سرمایۀ اجتماعی، احساس عدالت، دینداری و جمع‌گرایی به‌ترتیب، بیشترین همبستگی مثبت و معنادار با هویت ملی را دارند. پس از آن‌ها، هویت قومی قرار دارد که همبستگی مثبت و معناداری با هویت ملی دارد و تقویت آن باعث تقویت هویت ملی می‌شود؛ اما نوع قومیت با هویت ملی رابطۀ معناداری ندارد و بین اقوام مختلف کشور تفاوت معناداری از نظر هویت ملی وجود ندارد. هویت ملی با استفاده از رسانه‌های جمعی داخلی همبستگی مثبت و با استفاده از رسانه‌های خارجی همبستگی معکوس دارد. از دیگر نتایج تحقیق این است که صِرف استفاده از اینترنت یا شبکه‌های اجتماعی مجازی نمی‌تواند به طور مستقیم بر هویت ملی کاربران تأثیر مثبت یا منفی داشته باشد، بلکه به‌واسطۀ میزان استفاده، هدف از استفاده و محتوای مطالب مورد استفاده در آن‌ها می‌تواند باعث تقویت یا تضعیف هویت ملی در کاربران شود. افراد دارای سبک زندگی عادی و هنجارگرا گرایش قوی‌تر و افراد دارای سبک زندگی مدرن یا غیرعادی و هویت‌های اجتنابی و هنجارگریز گرایش ضعیف‌تری به هویت ملی دارند.
نتیجه‌گیری: تقویت هویت دینی، تقویت سرمایۀ اجتماعی، افزایش احساس امنیت، ارتقای فرهنگ شهروندی، افزایش مشارکت سیاسی و کاهش گرایش به مهاجرت به خارج از کشور و کاهش خرید کالاهای خارجی از مهم‌ترین پیامدهای تقویت هویت ملی‌اند. در مجموع، میزان گرایش به هویت ملی در حد بالاتر از متوسط ارزیابی شده است و با توجه به تعداد بالای پژوهش‌ها، می‌توان گفت وضعیت گرایش به هویت ملی در سطح کشور مطلوب است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

-

نویسنده [English]

  • - -
-
چکیده [English]

-